Karadeniz’de Jeopolitik Kriz ve Deniz Ticareti: Savaşın Gemilere, Tedarik Zincirine ve Denizcilere Etkileri

Trabzon / KTÜ — Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi Deniz UlaÅŸtırma Ä°ÅŸletme MühendisliÄŸi Bölümü öÄŸretim elemanları tarafından gerçekleÅŸtirilen “KTÜ Bilgilendiriyor” yayını, Aleyna DOÄžAN’ın sunumuyla Rusya–Ukrayna savaşının Karadeniz deniz ticaretindeki yıkıcı bilançosunu gözler önüne serdi. Doç. Dr. Devran YAZIR, ArÅŸ. Gör. Yunus Emre NAZLIGÜL ve ArÅŸ. Gör. Hürol HOCEK’in katıldığı oturumda; ticari gemi kayıpları, sigorta maliyetleri, askeri ve sivil hedeflerin ayrımı ile Türk denizcilerinin durumu akademik ve analitik bir perspektifle ele alındı.

1. Sayısal Bilanço ve Ticaret Hacmindeki Daralma

Türk Armatörler BirliÄŸi tarafından yayımlanan raporlara göre, çatışmaların baÅŸlangıcından 26 AÄŸustos 2026 tarihine kadar olan süreçte 146 ticari gemi çeÅŸitli ÅŸekillerde zarar gördü. Bu olaylarda gemi adamları ve liman çalışanlarından 37 kiÅŸi hayatını kaybetti, 48 kiÅŸi yaralandı.

Savaşın ilk yılında Ukrayna limanlarındaki yük elleçleme miktarı %67 oranında düÅŸerek 153,3 milyon tondan 51,2 milyon tona geriledi. Her ne kadar sonraki yıllarda kısmi bir toparlanma görülse de limanlardaki hava saldırısı alarmları ve operasyon duruÅŸları ticari faaliyetlerin öngörülebilirliÄŸini zedelemektedir.

2. Türkiye BaÄŸlantısı ve Türk Denizcilerinin Kayıpları

Türkiye, coÄŸrafi konumu ve bölgeyle olan yoÄŸun ticari iliÅŸkileri dolayısıyla krizden doÄŸrudan etkilenmektedir. Raporda, etkilenen gemilerin 34’ünün Türk sahipli veya kontrollü, 5’inin ise Türk bayraklı olduÄŸu, isim bazlı incelemelerde ise en az 18 Türk sahipli ticaret gemisinin bulunduÄŸu belirtilmektedir.

3. Sigorta, Maliyet ve Seyir GüvenliÄŸi Dinamikleri

Saldırılar yalnızca fiziksel hasarlarla sınırlı kalmayıp lojistik maliyetlerini tırmandırmıştır. ÖrneÄŸin, KMAX RULER gemisine düzenlenen saldırı sonrasında sigorta ÅŸirketleri savaÅŸ riski primlerini gemi deÄŸerinin %1’inden %3’üne yükseltmiÅŸtir. Limanlardaki bekleme süreleri, yakıt ve personel giderleri ile alternatif güzergâh arayışları ithalat-ihracat maliyetlerine doÄŸrudan yansımaktadır. Kasım 2023’te devreye alınan "Unity" sigorta mekanizması gibi projeler riski paylaÅŸarak taşımacılığı desteklese de seyrüsefer güvenliÄŸindeki belirsizlikler devam etmektedir.

4. Askeri ve Sivil Hedef Ayrımı ile Hukuki Boyut

Programda ayrıca askerî gemi kayıpları ile ticaret gemilerine yönelik isabetler karşılaÅŸtırıldı. Saratov, Novocherkassk, Ivanovets gibi askeri çıkarma ve füze botlarının yanı sıra, sivillere hizmet eden ticari gemilerin ve kılavuz teknelerinin de çatışma ortamından etkilendiÄŸi ifade edildi. Uluslararası insancıl hukuk çerçevesinde ticaret gemilerinin sivil niteliÄŸi korunması gereken temel unsur olsa da liman altyapısına düzenlenen genel saldırıların sıçrama etkisi sivil kayıpları artırmaktadır.

Sonuç ve Bölgesel Ä°ÅŸ BirliÄŸi

Karadeniz’de deniz ticaretinin güvenli ve sürdürülebilir bir ÅŸekilde sürdürülebilmesi; kıyı devletleri arasında kurulan Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu gibi ortak inisiyatiflere, Montrö BoÄŸazlar SözleÅŸmesi’nin dengeli rejimine ve arama-kurtarma kapasitelerinin güçlendirilmesine baÄŸlıdır. Akademisyenler, gemilerin teknik emniyeti ile mürettebatın insani ve hukuki güvenliÄŸinin bir bütün olarak ele alınması gerektiÄŸinin altını çizmektedir.